گرگرلی ترلان ننه نین خاطره‌سی (یونس شاملو - شمبوری)

گرگرین ان سئویم‌لی و بلکه‌ده ان کدر چکه‌ن قادینلارین‌دان بیری ترلان ننه اولموش‌دور. او، گرگر`ده یوخ، بلکه آذربایجانین نخجیوان شهریندئ گؤزلرین بو دونیایا آچمیش‌دی. ترلان چوخ گنج یاشلارین‌دا علی مددلی ایله عائله قوروب، نئخجیوان‌دا یاشاییردیلار. ترلان ننه ایله علی عمینین ایکی قیزیلاری وار ایدی، بیری‌سی توووز، او` بیری‌سی‌ده گولشان آدلانیردی. گونلرین بیر گونون‌ده، علی عمی ایشده‌ن ائوه قایی‌دیر و ترلان ننه`یه اؤز آتاسینین اؤلومون‌دن خبر وئریر. علی عمینین آتاسی نخجیوان‌دان بیر آز اوزاق‌دا اولان گرگرده یاشاییرمیش. علی عمی مددلی عائله‌سینین ان بؤیوک اوغلو ایدی. علی عمی آتاسینین یاس مراسیمین‌ده اولماسی بیر طرف‌دن، و آتاسین‌دان قالان ایرث- میراسی اؤز باجی- قارداشلاری آراسین‌دا بؤلمک اوچون گرگر دونمه‌سی گرکیردی. اونا گؤره علی عمی اؤز خانیمین نجیوان‌دان گؤتروروب گرگره دوموش، و هئچ زامان‌دا نخجیوانا قایی‌دا بیلمه میش‌دی. اونلارین گرگره گلن‌دن بیر آز سونرا ایستالین ایرانلا روس سرحدین باغلییادیغی اوچون ترلان ننه هئچ زامان اؤز آتا آناسینی گؤره بیلمه‌دی، او اؤز قوهوملارین و قونشولارین هر زامان اؤزلردی، اما هئچ زامان قاپیلارین باغلی اولدوقونا گؤره نه آتا-آناسین و نده قوهوم-قونشوسون زیارت ائده بیلمه میش‌دی.
ترلان ننه عؤمرونون سؤنونا قدر گرگر`ده قال‌دی و توتلوق مچیدینه یاپیشان یئکه باغ کیمی بیر ائوده اؤز کیشی‌سی و اوشاقلاری ایله یاشاییردی. اونلار گرگره گلن‌دن سونرا طاهیر آدین‌دا بیر اوغول صاحبی‌ده اولموش‌دورلار. ترلان ننه اؤ گؤزل و مئیوه دولو باغ کیمی ائوین‌ده یاشاسا ایدی‌ده، کدری، و اؤزله‌م حیسسلرین اؤزون‌دن اوزاقلادا بیلمیردی. بعضی زامانلار، ترلان ننه اوغلو تاهیر ایله آرازین قیراغین گتیب آتاسین آناسین اؤزلویه اؤزلویه آرازین او تایینا باخاردی و ساعتلار گؤزون آرازین او تایین‌دا اوزمزی‌دی. سونرا یورقون- آرقین گرگر`دئ ائوینه دؤنردی.
سون زامانلاردا ترلان ننه نین ایکی قیز بیر اوغلون‌دان چوخ سایی‌دا نوه و سونرالاردا نتیجه صاحب‌ده اولموش‌دو. او چوخ زامان گونونو اؤز نوه- نتیجه‌لری ایله گئچیرردی.
یای گلن‌ده، ترلان ننه‌نین ائوی، بیر جننته چئویریلردی، علی عمی ان گؤزل مئیوه آغاجلارین ترلان ننه‌نین حئیأتین‌ده اکمیش‌دی. ان آزی بئش جور توت آغاجی، اوچ جور انجیر آغاجی، اوچ جور آلچا آغاجی، و هر جورده اوزوم وار ایدی. ترلان ننه‌ن گرگرده قوهومو اولماسادا، اونون قونشولاری، دوستلاری، سونرادا اونون نوه‌لری ترلان ننه`لرین اورک‌دن سئوردیلر.
بیر گون ترلان ننه‌یه یئنی بیر خبر گل‌دی. او خبر ترلان ننه`یه گؤزله‌نمه‌یه‌ن بیر خبر ایدی. خبره گؤره ترلان ننه`نین خوی شهرین‌ده عمی قیزی‌سی تاپیلمیش‌دی. ترلان ننه یئره گؤیه‌ده سیغمیردی. سان کی قاناد آچیب اوچوردی...
بیلیرسینیز ترلان ننه یئنی قوهوملارین تاپان‌دان سونرا نه اولدو؟
ترلان ننه‌نین خاطره‌لری دوام ائدیر....

توضیح: از این زنان در محال گرگر فراوان است ......و تقریبا در هرمحله و کوچه ای در گرگر از این مادران رنج کشیده وجود دارد ...

قیزقاچوتماخ

شاید من وقتی که آداب رسوم عروسی های گرگر قدیم را می نوشتم باید در یک جایی به این مطلب "قیز قاچوتماخ " نیز اشاره ای میکردم ولی نمیدانم چرا از مسئله ای به این مهمی که یک راهکار میانبری است برای ازدواج ُ و خودش نیز دارای آداب و رسومی است جالب و شنیدنی براحتی چشم پوشی کرده ام . وقتی مطلب جدید وبلاگ "گرگرلی آراز " را خواندم متوجه این موضوع شدم . این مطلب بقدر زیبا تنظیم شده است که لازم ندیدم خودم چیزی بنویسم همان مطلب زیبا و خواندنی و طنز گونه را درهمینجا از این وبلاگ برایتان می آورم و لازم است بگویم که من از این جریانات خاطرات جالب دارم .البته روال عمل در این روزها به اصطلاح با پیشرفت وسایل تماس و فرار و غیره مختصر تغییراتی کرده و لی کار همان است و .....بفرمایید مطلب را بخوانید :

قیزین قاچماغی

سیز آتالار و سیز آنالارا و بؤیوک قارداشلارا جیددی هوشدار وئریلیر! بو قیزلارین حرکاتینا بیر آز دیققت نظر وئره سیز، چونکو بیر آز فیکرله شیب یاخیندان بونلارا باخاندا، بیردن گؤررسینیز بو قیز تامام درس کیتابلارین - بزک کیفی ایله بارابار ییغیب، یغیشدیریب تازا لیباسلارین گئیینیب؛ حتتا قیزیللاریناجان تاخیب،ساهاتین باغلاییب، قارا چادیراسین گؤتوروب ائودن چیخیر؛ آما بولون بو اونو سون گؤرمه یینیز دیر.

نییه ؟ چونکو بیر اوغلان ایله قاچیر. بیرده دئیبلر اؤزو گئدن یا چرچییه گئدر، یادا یولچویا! نه اولار بونودا دئیبلر اؤزو یخیلان آغلاماز! واللاه، بیزده قولاق گوناهکاریریق؛ بیرده غیبت دن هئچ خوشوموز گلمز.

بیزه نه! بو قیز بیر زامان گؤز - قاش آتیب یا آناسی چؤره کچی خانایا گئدن زامان تئلفون ایله او اوغلانینان دانیشیب؛ قرارلاشیب، یا بیر کاغیذ وئریب؛ بیزه نه! بیزه نه! حتتا دئیرلر: بعضی لری، قولاغلارینا قورقوشوم! عکسیده وئریرلر؛ بودا شاید وئریب؛ هئچ یاخچی دئییل، آدامین یئری جهننمده اولار، نییه غیبت ائله یک، بیز گؤردوغوموزو دئیک. اوگونلری گؤردوم توکذ باجی اسمرخالا گیله بیر-ایکی دفعه گل - گئت ائیله دی .

اسمر خالا، قیزی وئرماغا اوزو راضیی دی، اسمرخالانین اریده همیشه اسمر خالانین سؤزون دئیر.آما یئزینه لری و او پاسدار اوغلو راضی دئییلدی! یازیق قیز بیر آیاغین قویوب یئره بیر آیاغین گؤتوروب، آخیردا اؤزون ساخلایانماییب، باشینا بیر چادیرا سالیب، قونشو ائوینه قاچدی! دوستودا هر زادی حاضیرلامیشدی

تئلفون الینده پنجره دن ائشییه اوزالتدی. 9991الو،الو؛ آژانس شفقدی تئز اولون بئواخدی! بیر ماشین گؤندرین چؤره کچی خانانین قاباغینا. بیر آز تئز اولون.

اون دیقه دن سونرا قیز اوغلان ائوینده اؤزون یئره چیرپیر. قیفیل الینده هوشدن گئدیب. بیر آیری اوتاقدا هامی ال - آیاغین ایتیریب؛ قیزا سوروم باغلانیب، - اوغلان اوجا سسله بیر - ایکی دنه مؤحتره مانه یامان او طرفه آتیر، بو طرفده اسمر خالا بیر شیوه ن ایله چادیرانی بئلینه باغلاییب، هاوار چکیر؛ آما اوره یینده ائله سئوینیر او بیرسی قیزلار، وردنه الده اورتادا آت اوینادیرلار. اسمر خالانین اری هردن دورور اوتورور،

هردن هوشدار وئریر؛ قان سالمایاسیزها؟بیردن ایکی ماشین کوچه نین باشیندا بیر اوجا سس ایله تورموز وورور؛ اوچ کوره کن و بیر اوغلانی توتورلار، آما اونلار توتولمورلار.

کوچه نین انجیره تیدن قاپییاجان اوچ دفعه ییخیلیب قووزانیرلار؛ اؤزلری ایله ال به یاخا اولوب آیریشیرلار.قاپی قاباغیناجان اون دفعه اؤزلرینه، اون بئش دفعه قیزا یامان- یووز دئمک ایله، اوغلانین قانین قاینادیب،هر ایکی طرف بیر - بیرینه دییرلر . او آن، بیزیم وظیفه میز باشلانیر، تئز قاچیب بیر - بیریندن آییریب، بیر - بیر اوزودن اؤپوپ، باریشدیرماق اوچون چالیشماغا باشلاییریق .

بیردن قیزین قارداشی تزه کوره که نین آلتیندابئل - بوخونو اینجییه دن سونرا اوجا سسله دئیر:

داها بو قیز قیزیل اولا اونو ائوه قویمارام! تئز کوره کن ده دئییر: منی تیکه - تیکه ائلیه سز، من اونو سیزه وئرمه رم .! بو ایکی کلمه ایله، سؤز قورتاریر، ساواش سوغویور. هامی باشلارین آشاغا سالیر، ائولرینه گئدیرلر .

بیر ایکی نفر قیزین طرفیدن، قیزین یانیندا قالیرقیز یاواش - یاواش اؤزونه گلیر تامام خرج - مخاریج اوغلان گیلین اوستونه دوشور.کبین کسیلیب توی توتولانان سونرا، اوچو

گونو قیز گیله گئدنده اسمر خالا قاباغا گلیب، اوغلانی اوزوندن اوپنده، قیزین ارداشی ، باجاناقلار، گوله - گوله قاباغاگلیب اؤپوشه - اؤپوشه اوغلانا دئیرلر:

بوندان اؤتور ائله بیز موخالیفیدیقدا! بیزیم یئریمیز داریشلیق اولاجاق، نئجه کی آهان

باخ، اولدو!هامی گوله - گوله ائوه گئدنده بئش - آلتی قیز، قیزین دوستلاری حیاتین بوجاغیندان اونو چاغیردیلار.قیز، قیزلارین یانینا قایدیب هامی ایله اؤپوشوب گؤروشن دن سونرا، یولداشلارینین بیرینه دئدی:

گه ل ایچری ائوه، دئییم سنه نئیله یه سن! هارا گئدیب هاردان گله سن ! نئجه، هارا تئلفون ائله یه سن!

گرگرلی آراز

یاتا بیلمه ییرم ( بمناسبت در گذشت استاد شهریار )

بو گئجه من کی یاتا بیلمه ییرم باشی باشلاره قاتا بیلمه ییرم

یوخوسوزلوق منی قاتلاشدیردی من بو نامرده باتا بیلمه ییرم

اؤغری قالدیردی قازان – قابلامامی کیم ال آتسین حاجاتا؟ بیلمه ییرم

اؤغرونون کیم یئتیریب اؤمباسین ازیخلیا بیر زؤپاتا بیلمه ییرم!

آیلیق آلدوق ، ا وئردیک گئتدی نه یئیه ک ، ای وای آتا ! بیلمه ییرم

ده ده میز یؤخ ، کیمه چکمک باراتی کیمی سالماخ باراتا بیلمه ییرم

جیب ده قالمیشسادا بیر بئش ماناتیم نه آلیم بئش ماناتا بیلمه ییرم

ده لی شیطان دئیری : یؤرقانی سات! قیشدی ، یؤرغاندی ، ساتا بیلمه ییرم!!

قار دئییر گل کیشی سن پامبوغ آتاق کیشی ! من پامبوغ آتا بیلمه ییرم!!

هی گلیب ، مندن آلیرلار شتلی کیم سالیب مازی ماتا بیلمه ییرم؟

زندگانلیق قؤراتا بیر شیئی اؤلوب َیه لازم قؤراتا بیلمه ییرم

بیر سوموک دور کی بؤغازلاردا قالیب کیم آتا یاکیم اوتا بیلمه ییرم

قار- یاغیشدا بونه قؤندوم – کؤشدوم؟ نیه دوشدوک بو اؤتا بیلمه ییرم

بو کتابلار ئؤزی بیر آت یوکودور بونی کیم چاتسین آتا بیلمه ییرم

چای سیزام تاپمیورام چای پاکاتین نه گلیب بو پاکاتات بیلمه ییرم

هی سؤیوقدان قورولوب بیگ دورورام کیمدی یئنگه - موشاتا بیلمه ییرم

ال کی دوتمور یازام ، ال تاپاقدا قلمه یا داواتا ، بیلمه ییرم

گئجه میز صبح اؤلاجاق یا هله وار؟ باخیرام هی ساعاتا بیلمه ییرم

قوش اوچار ، آمما نه درمان ائله مک؟ داش ده گن قؤل قاناتا بیلمه ییرم

آی قاداشلار ! منه بیر ال یئتیرون یوک آغیرلاشدی چاتا بیلمه ییرم

طبع شعریم دایانیب ، سؤنجوق آتیر من ده کی سؤنجوق آتا بیلمه ییرم

بعضي ازضرب المثل هاي تركي در شهرستان جلفا

ضرب المثل ها

اين چند تا مثل محلي را كه در بین مردم ما خيلي مورد استفاده قرار ميگيرد و خيلي معني دار هستند. بقول مشهور : (قديم كيشي لر سوزوزون عرقين چكيبلر )
1- دلي يه هميشه بايرامدي ( براي ديوانه هميشه عيد هست.)
2- پيس تويوخ برك يوموتلار (مرغ زشت تخم هايش سفت است.)
3- كچينين قطوري سر چشمه دن سو ايچر.(بز گر از سر چشمه آب مي خورد .)
4- آدي منيم دادي سنين .( به اسم من ولي لذتش مال ديگران.)
5- يا آدان لايق يا آدينا لايق ( در موقع كادو دادن يا لايق خودت باشد يا لايق طرف )
6- يلانا بورون ، الينن سورون .(خواهي نشوي رسوا همرنگ جماعت شو )
7- مصاحبين باب ايله ، گورن دسين هابيله .( تو اول بگو با كيان دوستي –من آنگه بگويم كه تو كيستي.)
8- الله داغينا باخار قار ورر .(خاوند به هر كسي به اندازه لياقتش ميدهد، خلايق هرچه لايق .)
9- سارالا سارالا قالماخدان ، قيزارا قيزارا اولماخ ياخشيدي. (مرگ سرخ به از زندگي ننگين است .)
10- هرنه سالار سان آشووا ، اودا چيخار قاشوقووا (تقريبا ، هرچه كني بخود كني – گر همه نيك و بد يا كني .)
11- بالالي قارقا بال يمز . ( همه چيز براي بچه ها )
12- قيزي اولان قيرميزي دون گيمز (همه چيز براي دختر ها )
13- قيز قالدوقجا قيزيلا دونر ( دختر هرچه در خانه پدر باند ارزشش زياد ميشود!!)
14- قره قارقانوندا بالاسي اوزينه خوشدي.(بچه كلاغ سياه هم براي مادرش خوشكل است .)
15- صبريله ن حلوا پيشر اي قورا سنن .(گر صبر كني ز غوره حلوا سازد.)
16- سوز سوزي گتيرر آرشين بزي (حرف ، حرف مي آورد و....)
17- اوزگه آتينا مينن تز دوشر . ( كسي كه سوار اسب ديگري شده زود پياده ميشود .)
18- الچيسي گوني اولانون باشونا كولوم اولار .( خواستگار اگر همسر مرد باشد آن عروس خاك تو سرش ميشود .)
19- باشوا كول ده اله سن اوجا يردن اله(همت بلند دار كه مردان روزگار – باهمت بلند بجائي رسيده اند.)
20- دولنن آياغا داش دگر .(جوينده يابنده است .)
ادامه دارد.....

فعلا ، باز هم خدمت ميرسم ، انشاالله ..

ضرب المثل هاي زير راهم بدون توضيح مينويسم هر كسي ده تا از آنها راترجمه بكند و در قسمت نظر ها همراه آدرسش بنويسد يك كتاب خوب به آدرسش ارسال خواهم كرد:

1- قالان ايشه قار ياغار .
2- دويمه قاپومي دويمه سينلر قاپووي.
3- سري وي دوستان دمه دوستوووندا دوستي وار
4- لپه ني دمهدويوني ده دونني دمه بويوني ده
5- ياغي توكوب ياغ اوسته ،شورباني ياوان قويان الله...
6- چورگي ات دريايه باليخدا بولمه سه خاليق بولر
7- دلي دن دوري خبر..
8- ايشله ميين ديشله مه ز...
9- اوجوز اتين شورباسي اولماز.
10- قوهوم آدامين اتينده يسه سوموگون چوله آتماز
11- قورخ او كسده ن كي قورخماز آبرونان
12- سويون ليل آخانونان آدامون يره باخانونان
13- سامان آلتوننان سو يريدن
14- تومان سوز لوخدان اوده قاليب 
15- قارا گونون عمري آز اولار
16- اوز ده ئيكي دابان داشيدي
17- اولي اشكك آختارور نالون چكسين
18- آدين قويدون دگيرمانچي چاغير گلسين دن كوروغلي
19- سو ايچينده سوسوز ..
20- حمام سويويونان دوست تاپير
21- الينن گه دني آتاسونا احسان ورير
22- الينين دوزي يوخدي
23- آشينا سويوخ سو قاطماخ
24- مرند اولوسو كيمين اوزاندي
25- آدين قويدون رشيد ، بيرين ددين بيرين اشيد .
26- بلدرچينا بيگليخ يتيشن ده اول آناسونون امجه گين كسر
27- ايلان هر يره ده ايري گدسه اوز اوواسونا دوز گدر.
28- اولدوز گورمه ميش جان ورمز
29- ايت هوروير ، كاروان گچر.....
30- آنلويان بير گولر ، آننامويان ايكي...
31- الي بوش ، اوزي قره..
32- بير تيكه ني بولموين ، مين تيكه نيده بولمز
اين ها را داشته باشيد .. خدمت ميرسم..

خاطره لی اويونلار (چيليك دسته )

چيليك دسته

بو اويونا گئنيش بير ساحه لازيمدير. اويونا لازم اولان ‌شئي‌لر: نئچه دنه دسته (هره‌سي تقريباً 75 سانتي‌مئتر بويوندا). بيريني يا ايكيسي‌ني يا اوچونو يئر دسته‌سي قويارلار، بيريني‌ده اويونچو الينده توتار. بير قاريش بويوندا آغاجدان چيليك، كي ايكي باشيني‌دا بيچاقلا بيرآز يونتايارلار. چيلييين بويو بالاجا اولارسا، اونا اولدوزو چيليك دييرلر. اويونچولار ايكي بولونرلر. اويونو هانس

ي طرف باشلاسين دييه نئچه يول‌لا تعيين ائده‌رلر:

1ـ طرفلرين بيريندن بير نفر دسته‌‌ني گؤتوروب گئدر ايسته دييي قده‌ر يئر دسته‌سيندن فاصله آچار و دورار. مقابل طرفين اوستاسينا ديير: گولان ـ گولان؟ جواب وئرر: دسته گولان! ديير: سيزه، بيزه؟ جواب وئرر: مثلاً بيزه. دسته‌ني آياغي‌نين ديبيندن يئره قويار، پارچاني دمير آرشين‌لا اؤلچن كيمي يئري اؤلچه ـ اؤلچه گلر. اولينده ديير: بو سيزه. ايكينجي سينده ديير: بو بيزه. اوچونجوسو: بوسيزه و... تا دستـه يئتيشر يئر دسته‌سي‌نين اوستونه. هانسي طرفين آدي گلرسه، او طرف اويونا باشلايار.

ادامه نوشته

حل مسئله تیولی گرگر توسط ریش سفیدان

ولی گرگری ها تن به همین مصالحه ی تحمیلی نداده زیر بار زور نمی روند چون تحمل ناپذیری زور گرگری ها از سیرت نهادی و فطری آنهاست لازم به عرض است خدا را گواه می طلبند نگارنده شخصاً رونوشت نوشته ای را که اصل آن در تحویل معتمدین قدیم گرگری بود خوانده ام که در سال 1178 هـ . ق هم که خوانین دنبلـــی خود  در اوج  قدرت بوده اند پنج نفر از مالکان و ریش سفیدان گرگری را به نامهای :

 1. حاج محمد علی نام که نوه نبیره های وی اسفندیاری ، ارشادی ، پیغامی  ، آذرنژاد ،  پوررعدی.

 2. مرحوم کربلایه رستم که نوه نبریه های ایشان که به وکیلی ها و طلعتی ها شهرت دارند .

 3. کربلایی تاروردی مرحوم که نوه و نبریه های آن هم به موثقی ها و صبحانی ها و فارسی ها شهرت دارند .

 4. مرحوم محمد قلی که نوه و نبیره های وی به شاپوری  ، ایوبی  ، کاشفی  ، اعتباری ،  کسرایی و خرگاهی شهرت دارند .

 5. کربلائی حسین مرحوم که نوه و نبیره های ایشان  هم به پیرنیاکان ، جمشیدی  ، ولی قلی زاده شهرت دارند به خوی احظار و در آنجا  خان والا می خواهد با زور از آنان نوشته ای بگیرد که گرگر ملک اوست که بیچاره ها زیر بار زور نمی روند بعد از چند روز از بازداشتگاه فرار ، چند نفری از راه قریه ی ولدیان شبانه با طی مسافتی راه دور خود را به گرگر می رسانند ولی کربلایی رستم مرحوم از راه کارداش عازم محل یعنی گرگر می شود از قدیم در محل شایع است که مامورین خان با تیراندازی او را به قتل می رسانند روی این اصل و سابقه گرگری ها حاظر به مصالحت با قلی خان مذبور نمیشوند و اعلام می کنند حبه و دیناری هم از این بابت به ارباب نمی پردازیم قلی خان مذبور از این حرکت گرگری ها مایوس و ناراحت می شود موضوع تیولی را به ارباب قوی و گردن کلفت دیگری که تبعه روس بود یعنی حسن آقای گنجه ای مشهور به محمداف تعارف می کند وی نیز ضمن این که در آذربایجان ارباب چندین قریه بوده و اربابیت شجاع  و حقوردی آباد  و حاجی گلی و زاویه و .... هم با او بود و مباشرتی قرایی منطقه هم از طرف گنجه ای با آقای حاج حسین شجاعی بوده است که حاج حسین مذبور با استفاده از قدرت و نفوذ ارباب خود و مخصوصاً این که تبعه دولت بزرگی چون روسیه بوده با استفاده از نیروی نظامی روس ها در جلفا با ضرب و شتم مدت 3 سال مثل یک ارباب بلامعارض مبادرت به اخذ بهره ی مالکانه از کل کاشت کشاورزان گرگری می نماید تا جایی که کشاورزان به ستوه آمده تعداد 170 نفر از زارعین گرگر به رهبریت 2 نفر از روحانیون به نام ملااسدالله سهروی و مالا حسین ناطقی رهسپار تبریز ،،  مدت 6 ماه در تبریز اقامت  ، با مراجعه به مقامات با کمک فرد خیری به نام شریف الدوله بنی آدم کار گزار مرکز در آذربایجان شر ارباب را به کلی از سر مردم گرگر کوتاه میکنند  دنباله ی بحث آینده مشروحاً در این رابطه خواهد بود .

خان خانی و ارباب رعیتی

این مطلب را از دفتر خاطرات جناب آقای جاجی حبیب الله شاپوری گرگری

در دو پست تقدیم حضورتان می کنم . امیدوارم که مفید باشد

خان خانی و ارباب رعیتی

در این بحث که به موضوع بسیار مهم و حرکت شایسته چند نفر از معاریف و شخصیتهای ممتاز از گذشتگان بسیار نیک و خیّر هادیشهر فعلی ( علمدار گرگر سابق ) اشاره خواهم نمود که از نقطه نظر اینکه مسئله از اهمیت خاص و بسیار بزرگ و عالی در رابطه با رفع و دفع بزرگترین معضل  اجتماعی ، همان ارباب رعیتی منحوس باشد ، برخوردار و از طرفی تفهیم کلّی آن بطور ریشه ای  ،  مستلزم عرضه داشت شفاف و واضح واشاره به نکات ظریف را می باشد ، لازم دانستم جریان را گرچه به نظر بعضی دردسر آور خواهد بود به عنوان مقدمه معروض دارم  که ذی المقدمه کامل و تمام به دست آید آنانکه ازگذشته نه چندان دور شخصاً اطلاعات کافی دارند یا در نوشته ها خوانده و یا در محاوره ها شنیده و یا با بودن افراد بزرگسال در خانواده و یا جامعه زیستی و محیط خود مطلع شده اند و از جریان ارباب رعیّتی و خان و خانی استحضار دارند .

معلوم نیست این پدیده شوم و سیرت نکوهیده از چه تاریخی و توسط کدام ظالمان تاریخ در جامعه  ایجاد و پایه گذاری  شده که اقویا ضعفای  قوم را تحت پوشش خیانتی خود قرار داده اند . بدیهی است موضوع ارباب رعیتی در جامعه جنبه شرعی و حقوقی به خود گرفته بود و جریان آن اینگونه بود که  یک گردن کلفت بنام خان و یا ارباب قریه ای را ، برابر سند با ساکنین آن و کلیّه املاک متعلّق به آن   ابتیاع  ،  و حاصل کاشت و برداشت زراعتی و کلیّه تولیدی در محدوده همان ده را بعنوان بهره مالکانه زارعین و کارگران و کشاورزان ده وصول در انبار  متعلق به خود ذخیره و شخصاً به فروش برسانند و بسیاری دیگر از دسترنج روستایی  مانند بره و مرغ و خروس و غیره فوق برنامه اربابی بود که توسط رعایا به ارباب و خان تعارف می شد  .

حل تیولی گرگر با ایستادگی ریش سفیدان و با کمک شریف الدوله بنی لدم

توضیحاً عرض می شود در همان تاریخ احضار ریش سفیدان گرگر نوشته ای به گواهی روحانیون مرند و زنوز هست که تأیید نموده اند در گرگر سابقه ای اربابیت و ... نمی باشد .

قطع مسلم از بحث فوق که قبول دارم مصدع  خاطر خواننده گرامی شد منظور رساندن مسئله تیول و تیولی بود قطع نظر از اینکه موضوع اربابیّت و بهره کشی قلدران جامعه از مستضعفان و زحمتکشان جامعه ایرانی آن روز بوده مستحضر می باشند و بنظر رسید موضوع تیول و تیولی که یک پدیده زشت و من درآورده ی بود که به فراخور اطلاعات و آنچه در توان قلمی بود معروض افتاد که بمجرد پیشنهاد مرحوم قلیخان میر پنج گرگری برای ریش سفیدان علمدار بضعامت مرحومین حاجی شریف* و مرحوم حاجی محمود* از پیشنهاد استقبال سند ابتیاعی علمدار که در واقع شامل کل ادعای آقای قلیخان می باشد تنظیم و به امضای ریش سفیدان مزبور رسیده و حتی سند مزبور به مهر و امضای مرحوم حسنعلی خان امیر نظام گروسی حاکم حکومت و ایالت آذربایجان بتاریخ 1309 رسید نامبردگان از جمله نیک مردان و خیّرین منطقه بخصوص علمدار گرگر می باشند اصل همین سند جزو اسناد ارزشمندی است که در کتابخانه هادیشهر موجود می باشد شک نیست با یادآوری خیّرین جامعه افراد مزبور مشمولین دعای خیر عمومی و مستغرق در دریای مواج رحمت الهی تا قیام قیامت خواهند بود رحمه الله علیهم .

با اینکه گرگریها از پیشنهاد مرحوم قلیخان میر پنج بنا بعلل و سوابق معروضه استنکاف نمودند که در نتیجه ارجاع و وصول حق تیولی گرگریها را به قلدر قدرتمندی چون حسن آقا گنجه ای تبعه دولت و برادر روس نمودند که مباشر گنجه ای ظالم با استفاده از نفوذ ارباب خود سالداتهای روسی مقیم جلفا را جهت ارعاب وضرب و شتم گرگریها وارد معرکه کرده مدّت سه سال بدون هیچ منطق و دلیلی و حتی رعایت موازین شرعی که بنابه گفته آن نغض گفتار قرن :

بیهوده سخن و حــق و باطل چه کنی

 رو زور بدست آر که حق با زور است

 مبادرت بوصول بهره مالکانه از کل داشت و برداشت زارعین بیچاره می نمایند که  ناچاراً 170 نفر  کشاورزان زحمتکش که پدر نگارنده هم جزو آنها بود به رهبری آخوند ملا اسد اله سهروی فرزند حاج المحمد و ملا اسماعیل ناطقی فرزند ملا حسین کوماری الاصل به تبریز عزیمت  ، مدت شش ماه در تبریز مستقر در مقامات ایالتی و دولتی و شرعی بتظلم و دادخواهی میپردازند از حسن تصادف چون دنیا هیچوقت خالی از مردان نیک و حق پرستان نبوده است با راهنمایی افراد خوش نیّتی با دستگاه کارگزاری استان که جزو مقامهای مهم تصمیم گیرنده وقت بمدیریت بهترین وشریفترین عنصر ایرانی بنام شریف الدوله بنی آدم که از رجال مشهور و خوشنام ایران بود توانستند تماس و مراتب مظلومیت خود وستم وارده از جانب حسین آقای مزبور را مشروحاً مو به مو بااطلاع ایشان میرساند در نتیجه مرحوم مغفور با تصمیم قاطع وارد جریان و با دعوت از منتفذین وقت از جمله قونسول و سر قونسولگری روسیه با در نظر گرفتن موضوع تبعیّت حسن آقای مزبور همچنین سایر افراد ذی ربط و گرگریها و وکیل آنها بالاخره جلسه ای بتاریخ سیزدهم زی الحجه سال  1333 قمری در دفتر کارگزینی ایالتی تشکیلات خود مرحوم شریف الدوله مراتب را مشروحاً جهت اطلاع حاضرین در جلسه قرائت و مصراً  درخواست میکند که حسن آقای گنجه ای مالکیّت و یا حق تیولی خود را باید در این جلسه احراز کند لذا چون سند و مدرکی که در بین نبود و حسن آقا خود را بتمارض زده و در جلسه هم حاضر نمی شود لذا مرحوم شریف الدوله با ذوق و شوق تمام فریاد می زند آقایان صورت جلسه نمایید حق گرگریها ثابت شد و همچنین خسارت بهره دریافتی سه ساله آقای گنجه ای را هم به چهل هزار تومان تقویم بیست و دو هزار تومان را نقداً تحویل مرحومین ملا اسداله و ملا اسماعیل مزبورنموده و به هیجده هزار تومان بقیه هم سند ذمّه ای دریافت می کنند بدینوسیله شر و شرارت ارباب خائن بکلی قلع و قمع می شود بدینوسیله مرحومین ملا اسداله* و ملا اسماعیل* و مشارکت گذشتگان در این امر خیر خصوصاً مرحوم شریف الدّوله بنی آدم* نام خود را در دفتر باقیات صالحات ابدی ثبت و ضبط می نماید جا دارد برای علوّ درجات مرحوم شریف الدوله و سایر خیّرین از درگه خدای سبحان طلب رحمت و مغفرت برای شادی روح آنان استغاثه نماییم رحمه الله علیهم .

 ---------

پینوشت : از افرادی که با ستاره مشخص شده است اگر عکس مطلب و ... دارید مارا یاری فرمایید.

فیلم کوتاهی از کول تپه

همه فیلمهای مربوط به شهرستان جلفا

آخرین قسمت منظومه زیبای 40 قسمتی نشان داغی

 

آخرین قسمت از منظومه ی نشان داغی اثر همشهری عزیزمان آقای عیسی ودادی گرگری تقدیم می شود ، امیدوارم آقای ویدادی توضیحاتی در باره افراد و مکان هایی که در این منظومه از آنها نام برده جهت تکمیل مطلب ارسال بفرمایند تا خوانندگان نا آشنا به محل سکونت ما هم با آگاهی بیشتر این منظومه را که اولین بار در این وبگاه منتشر شده است بخوانند . با آرزوی سلامتی و پیروزی برای آقای عیسی ویدادی گرگری ، در ضمن اگر تصاویری هم از آن روز های گرگر دارند برای اضافه کردن به آلبوم گرگریان که در آرشیو وبگاه قرار داده شده است ارسال بفرمایند ...

25 – نشان داغی :

قازدارمادا اوردک کیمین چیمه ردیوخ ،

آخمادان آبدالا تورشک یییردوخ ،

قیامدین کافگیله سین بیچه ردوخ ،

قازآیاقی ، پیاوری ده ره ردوخ ،    

 آذان وقتی کندیمیزه گلردوخ .

26 – نشانداغی :

بویوک بابام نیشان لیغا گئده نده ،

داما چیخوب آداخلی سین گورنده ،

اوباجادان سوز سووونی دئینده ، 

آداخلیسی دیوربیرده گلنده ،   

  یاشماق آلوب گلرسن تازا کنده .

27 – نشان داغی :

بویوک بابام یاشماق آلوب گتیردی،

اوباجادان برک سالوب اؤتوردی ،

نیشانوسی یاشماقی تئز گؤئتوردی ،

یوخو توتوب بابامی قار باسوبدی ،   

   یارون گؤئروب کیف ایله یوب یاتوبدی .

28 – نشانداغی :

گرگر ارخی لیوارجان نان گلنده ،

تورگان سوئی داغدان داشوب گلنده ،

دره دیزدن سویون ارخی گئچه نده ،

کند ایچینده اوچ چشمه سو قالخاردی ،  

  ایرمی کهریز چولرده هی آخاردی .

29 – نشانداغی :

روس قوشونی آرازدان تئز گئچنده ،

طیاره لر بیزیم گویده ن اوچنده ،

سالداتلاری چوچه لری اولچنده ،

شار آتاندا گئجه گوندوز اولاردی ،  

 توپ آتاندا پنجره لر لیخلاردی .

30 نشانداغی :

سالداتینان ایتی گیردی قاپودان ،

ایت هورودی کیشی آشدی دوواردان ،

روس دئماخدا سالدات قاشدی قورخودان ،

اوندابیلدیم روس دانوشان عمیمدی ،  

   دیل بیله نلر هر کیمسیه قنیمدی .

31 – نشان داغی :

یوک ماشینی دره دیزده دورموشدی ،

یورقون شوفور تعمیرینده قالموشدی ،

مشد اسماعیل بوستانونان گورموشدی ،

پالچوخلی بیر کیشی ماشینا باخدی ،  

  یازیخ شوفیر تعجیبیندن ماراخدی .

32 – نشان داغی :

شوفور دئدی قالموشدوم ال ایاخسوز ،

بویون منه بو غربتده دایاغسوز ،

هاموز منه جولفادا سیز قوناقسوز ،

اوتوز ایل گئچدی عمیم حججه گئدنده ،  

  بیرده شوفور دعوت ائتدی دربنده .

........

33 – نشان داغی :

یای گلنده باهار فصلی گئچنده ،

اریک لری طبقلره دوزنده ،

طبق لری گونش لره سره نده ،

طبق طبق خزانیه ییغاردوج ،  

  کوکوردی یاندریب پالچوخلیاردوخ .

34 – نشانداغی :

جعفر آقا کهر آتی مینردی ،

اوش قولاخدان پیر یه زه جان گئدردی ،

خطی کناروندا معقول دوراردی ،

قاطارونان مسابقه قویاردی ،  

  بیر سیقنالا آتی اولکوب قاچاردی .

35 - نشان داغی :

او چیلله لر خاطیره سی یاد اولا ،

چیلله پایی آغیزلاردا داد اولا ،

کورسی قوران ناغیل دیئن شاد اولا ،

یرلریمیز بوستان اولسون باغ اولسون ،  

  آجیل و میوه گتیرن ساغ اولسون .

36 – نشان داغی :

چارشنبه لر اؤدون جیرنات ییغاردوخ ،

چیخیب داما اوللارا اؤد ووراردوخ ،

ریشه لی بیرگون تاپوب تؤولاردوخ ،

ترقه میز ساخسی داکی کوکوددی ، 

  هیچ اؤلماسا قوطوداکی کیبریت دی .

37 – نشان داغی :

بایرام گونی بؤیوک مسجد دولاردی ،

کلبه عزیز تشته سو دؤلدوراردی ،

چهل یاسین چینی کاسا یازاردی ،

ایل تحویل ده قیر آیاخ تئر دونردی،  

  جماعت ده بیر بیرینی ئوپه ردی

38 – نشان داغی :

اوروجلوخ بایرامی اؤلوله ر یاد اولاندا،

لاواشلارا حالوا خرما قویاندا،

طبقلره یا سینی یه ییغاندا،

هرکیم گلوب اوز قبرینی تاپاردی ،  

 اوشاقلاردا حالوا پایون قاپاردی.

39 – نشان داغی :

ایندی هانی او رسم لر قایدالار ،

ایندی هانی او چورکلر حالوالار ،

ایندی هانی اؤ اؤغول لار بالا لار ،

آیا اولار بیزده ن ده بیر یاد اؤلا ،  

  او دونیادا روحوموزدا شاد اولا .

40 – نشان داغی :

سنین عمرون بو دنیادا چوخ اؤلار ،

سنون شئنون  شؤوکتنده چوخ اؤلار ،

ودادیام سنه تعظیم ایله دیم ،

اوره ک سوزون بیله تقدیم ایله دیم .